Chương 1: Hồ sơ trên bàn thẩm định

“Tập hồ sơ này dứt khoát không thể ký thông qua.”

Chu Khánh Bằng đặt mạnh tập tài liệu bọc bìa xanh xuống bàn, ngón tay miết chặt dòng chữ đỏ: “Hỏa tốc - Phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư dự án kênh dẫn ngọt ngăn mặn liên huyện Cửa Triều”.

Gió trưa mang theo hơi nóng rát thốc qua cửa sổ tầng ba Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Nam Hải. Đợt hạn mặn lịch sử đang biến những cánh đồng duyên hải trù phú thành bãi đất nứt toác trắng xóa váng muối. Tuyến kênh dài hai mươi tám kilômét với tổng mức đầu tư bốn trăm năm mươi tỷ đồng là cứu cánh sinh tử cho hàng vạn hộ dân trước mùa triều cường tháng Mười. Nhưng phương án bồi thường do huyện Cửa Triều vừa trình duyệt lại chứa đựng một nghịch lý cay đắng.

Bằng lật mở phụ lục xã Bãi Mặn. Toàn bộ đất canh tác của một trăm hai mươi hộ dân xóm Cồn Bãi bị quy kết thành “đất lấn chiếm bãi bồi ngập mặn công ích do Ủy ban nhân dân xã quản lý”. Không bồi thường đất. Huyện chỉ chi trả vài triệu đồng tiền hỗ trợ di dời tượng trưng cho mỗi hộ.

Bên cạnh tập hồ sơ là xấp đơn khiếu kiện vượt cấp của bà con Cồn Bãi kẹp những biên lai thu thuế nông nghiệp ố vàng từ năm 1986. Ba đời người đổ mồ hôi thau chua rửa mặn, bám trụ bãi bồi từ thuở hoang sơ, nay bỗng chốc bị biến thành kẻ lấn chiếm trái phép chỉ sau một nét bút hành chính.

Từng tấc đất ấy là máu thịt của người nông dân nghèo. Bằng siết chặt quai hàm, ôm trọn tập hồ sơ bước nhanh về phòng Chánh Thanh tra ở cuối hành lang.

Vũ Đình Toàn đang đứng bên cửa sổ, nét mặt nghiêm nghị sau buổi giao ban căng thẳng kéo dài suốt buổi sáng. Thấy cấp dưới bước vào với vẻ mặt cương quyết, ông buông tách trà, cất giọng:

“Có chuyện gì thế Bằng?”

Đọc thêm nhiều Truyện Full tại:

“Hồ sơ bồi thường dự án kênh Cửa Triều có dấu hiệu sai phạm nghiêm trọng, thưa thủ trưởng,” Bằng đặt tập hồ sơ lên bàn, giọng đanh gọn. “Huyện gạt phăng toàn bộ nguồn gốc sử dụng đất hợp pháp của một trăm hai mươi hộ dân xóm Cồn Bãi, biến đất canh tác lâu đời thành đất công ích để áp mức hỗ trợ rẻ mạt. Nếu Sở ký thẩm định thông qua, bà con sẽ trắng tay.”

Toàn trầm ngâm nhìn người cán bộ trẻ mà mình tin cậy: “Sáng nay Thường trực Ủy ban nhân dân tỉnh vừa gọi điện thúc giục. Hạn mặn đang đe dọa toàn bộ vụ mùa. Dự án bốn trăm năm mươi tỷ đồng này là công trình cấp bách, chậm một tuần là cả vựa nông sản mất trắng khi triều mặn tràn về. Tỉnh yêu cầu Sở hoàn tất thẩm định mặt bằng trong tuần này để bàn giao cho nhà thầu thi công.”

“Em hiểu dòng nước ngọt rất cấp bách, thưa anh,” Bằng nhìn thẳng vào Toàn, ánh mắt kiên định sau cặp kính kim loại. “Nhưng dự án vì dân sinh không thể xây trên sự tước đoạt sinh kế của người nghèo. Dân Cồn Bãi còn giữ nguyên biên lai nộp thuế đất hơn ba mươi năm qua. Thước đo công vụ bị bẻ cong trên giấy sẽ cướp đi mồ hôi nước mắt của cả một thế hệ. Em không thể nhắm mắt ký duyệt để chạy theo tiến độ giải ngân.”

Chánh Thanh tra Toàn gõ nhẹ ngón tay lên mặt bàn: “Tốt. Giữ được bản lĩnh nghề nghiệp như thế là đáng quý. Áp lực tiến độ từ cấp trên tôi sẽ gánh vác, nhưng cậu phải có chứng cứ kỹ thuật chuẩn xác. Pháp luật không chấp nhận cảm tính. Cậu sang gặp Mai Hương bên viễn thám, bóc tách từng lớp dữ liệu bản đồ cho tôi.”

Tại Phòng Công nghệ Thông tin và Đo đạc Viễn thám, Mai Hương đang tập trung xử lý dữ liệu ảnh vệ tinh trên ba màn hình máy tính.“Hương, dừng tay một chút,” Bằng bước vội vào, cắm chiếc ổ cứng di động vào máy của cô. “Mở bình đồ trích đo địa chính của Cửa Triều lên, lồng ghép với bản đồ quy hoạch hướng tuyến ban đầu của Sở xem sao.”

Mai Hương đẩy nhẹ gọng kính cận tròn: “Có chuyện gì thế anh Bằng? Dự án kênh đang bị thúc tiến độ gắt gao lắm mà.”

“Đang có khuất tất ở xóm Cồn Bãi. Cậu áp lớp bản đồ hiện trạng vào hệ tọa độ quốc gia VN-2000 giúp tôi.”

Hương lập tức thao tác. Trên màn hình trung tâm, đường tim tuyến kênh ban đầu màu xanh lục hiện lên thẳng tắp dọc triền đê tự nhiên giáp sông Triều Giang. Nhưng khi Hương kích hoạt lớp bản đồ trích đo do huyện Cửa Triều vừa trình duyệt, một đường nét đứt màu đỏ bất ngờ đè lên.

Cả hai cùng sững sờ.

Đoạn kênh qua xã Bãi Mặn không hề chạy thẳng như thiết kế cơ sở ban đầu. Vừa chạm ranh giới Cồn Bãi, tim tuyến đột ngột bẻ ngoặt một góc tù, uốn thành vòng cung gắt gao lấn sâu vào phía đất liền.

“Kỳ lạ thật...” Hương khẽ thốt lên, phóng to tỷ lệ bản đồ. “Tim tuyến mới bị nắn lệch hẳn về phía tây nam, cắt ngọt qua toàn bộ nhà cửa và hoa màu của dân xóm Cồn Bãi. Nếu giữ tim tuyến cũ đi qua bãi sình lầy hoang hóa ven sông thì hầu như không phải giải tỏa.”

“Tại sao lại bẻ cong một tuyến kênh thẳng để đâm vào xóm nghèo?” Bằng lẩm bẩm, ánh mắt lóe lên tia nhìn sắc lạnh. Là một kỹ sư trắc địa, anh hiểu rõ mỗi mét cong bất thường trên bản đồ đều tiêu tốn hàng chục tỷ đồng đào đắp và giải phóng mặt bằng, trừ phi nó né tránh hoặc nhường chỗ cho một mục đích khác.

Bằng lật vội tập tài liệu kỹ thuật dưới đáy hồ sơ, dừng lại ở văn bản đề xuất điều chỉnh cục bộ tim tuyến. Lý do được lập luận vòng vo nhằm “tránh túi bùn yếu để bảo đảm an toàn địa chất”. Nhưng ngay tại dải bãi bồi ven sông mà tuyến kênh vừa né qua, một khu đất rộng lớn đã được khoanh viền đỏ thắm: “Khu vực bãi bồi ngập mặn quy hoạch dự án dịch vụ hậu cần và kho bãi sinh thái”.

Ánh mắt Bằng khựng lại ở góc dưới cùng tờ trình.

Bên cạnh chữ ký rụt rè của Trưởng phòng Tài nguyên và Môi trường Lê Văn Dũng, một chữ ký nháy sắc nhọn bằng mực bút dạ xanh đập thẳng vào mắt anh:

“TRẦN VĨNH KIÊN - PHÓ CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG BỒI THƯỜNG, PHÓ CHỦ TỊCH UBND HUYỆN CỬA TRIỀU”.

Chính tay Phó Chủ tịch huyện Trần Vĩnh Kiên đã ký nháy phê duyệt đề xuất nắn tim tuyến kênh lệch sâu vào khu dân cư nghèo của một trăm hai mươi hộ dân Cồn Bãi. Một quyết định bất thường ẩn chứa mưu toan vụ lợi đằng sau phương án bồi thường cấp tốc. Bằng siết chặt tập tài liệu trong tay, cảm nhận rõ cơn xoáy ngầm quyền lực bắt đầu cuộn trào dưới chân mình.